Jak poprowadzić instalację sprężonego powietrza w warsztacie i gospodarstwie?

Sprężarka w warsztacie albo w gospodarstwie zwykle zaczyna od jednego węża przeciąganego przez całe pomieszczenie. Z czasem dochodzi klucz udarowy, pistolet do przedmuchiwania, pompowanie opon ciągnika i przyczep, czasem piaskarka albo pistolet lakierniczy. Wąż przestaje wystarczać, a narzędzia na końcu budynku pracują wyraźnie słabiej. To moment, w którym warto poprowadzić stałą instalację.

• Dokładne policzenie zużycia powietrza decyduje o wielkości sprężarki i średnicy rur.
• Trasa rur, spadki i sposób wykonania odejść przesądzają o tym, czy do narzędzi trafi woda.
• Szczelność i ciśnienie robocze mają większy wpływ na koszty niż cena samej sprężarki.

Poniżej opisujemy, jak zaplanować taką instalację krok po kroku i kiedy lepiej oddać ją w ręce firmy, która robi to zawodowo.

Od czego zacząć: ile powietrza naprawdę potrzebujesz

Zanim kupisz rury, spisz wszystkie odbiorniki: klucze udarowe, szlifierki, pistolety do pompowania i przedmuchiwania, piaskarkę, natrysk lakierniczy, prasę, w gospodarstwie także czyszczenie kombajnu czy siewnika. Każde narzędzie ma w karcie zużycie powietrza w litrach na minutę przy określonym ciśnieniu, w narzędziach warsztatowych zwykle 6-8 bar.

Zsumuj zużycie narzędzi, które pracują jednocześnie, i dodaj rezerwę 20-30% na rozbudowę i drobne nieszczelności. Tyle powinna dawać sprężarka. Uwaga na karty sprężarek tłokowych: często podają wydajność ssawną, a rzeczywista ilość powietrza tłoczonego do zbiornika jest wyraźnie mniejsza.

Policz też czas pracy. Sprężarka tłokowa nie lubi pracy bez przerw i ma określony cykl pracy, zwykle podany w instrukcji. Jeśli w sezonie, na przykład przy przygotowaniu maszyn do żniw, narzędzia pracują godzinami, lepiej sprawdzi się sprężarka śrubowa albo dwie mniejsze jednostki, które pracują na zmianę. Zbiornik o większej pojemności wyrównuje chwilowe skoki zużycia i ogranicza liczbę włączeń silnika.

Ciśnienie a rachunek za prąd

Każdy dodatkowy bar w sieci to wyższy pobór energii przez sprężarkę, orientacyjnie kilka procent na bar. Ustawianie wyższego ciśnienia „na zapas”, żeby nadrobić za cienkie rury, to więc stały koszt. Jeśli chcesz sprawdzić, ile naprawdę płacisz za pracę urządzeń, przyda się nasz poradnik o tym, jak czytać rachunki za prąd.

Trasa rur: pętla, spadki i odejścia

Dobrze poprowadzona instalacja ma kilka cech, które łatwo zaplanować na etapie projektu, a trudno poprawić później:

• Pętla zamiast ślepej nitki. W większym warsztacie albo budynku gospodarczym magistrala w kształcie pierścienia zasila każde stanowisko z dwóch stron i ogranicza spadek ciśnienia.
• Spadek 1-2% w kierunku przepływu, czyli 1-2 cm na metr, z odwadniaczem w najniższym punkcie.
• Odejścia od góry rury, wyprowadzone łukiem w kształcie odwróconej litery U, żeby kondensat nie spływał do narzędzi.
• Zawór odcinający na wyjściu ze zbiornika i na każdym odejściu, żeby naprawa jednego stanowiska nie wyłączała całej sieci.
• Średnica dobrana do przepływu i długości. Za mała rura daje spadek ciśnienia na końcu budynku, którego nie naprawi mocniejsza sprężarka.

Z czego robić instalację

Sprawdzają się systemowe rury aluminiowe, stal nierdzewna, stal ocynkowana i miedź. Tworzywa wolno stosować tylko wtedy, gdy producent systemu wprost dopuszcza je do sprężonego powietrza i podaje ciśnienie robocze. Zwykłe rury PVC do wody czy kanalizacji odpadają: pod ciśnieniem powietrza potrafią pęknąć odłamkowo, co jest groźne dla ludzi.

Ile kosztuje powietrze i kiedy zlecić instalację firmie

Prostą instalację w garażu z dwoma stanowiskami da się wykonać samodzielnie. Inaczej jest w gospodarstwie z kilkoma budynkami, w warsztacie naprawy maszyn rolniczych, w przetwórni, chłodni czy przy linii pakowania. Tam liczy się projekt: dobór sprężarki, osuszacza, średnic i trasy pod całe zapotrzebowanie, a nie pod jedno narzędzie.

Firmy, które projektują i wykonują instalacje sprężonego powietrza dla zakładów, takie jak PBO Kaszyński z Gniezna, zwracają uwagę na proporcje kosztów: zakup sprężarki to zwykle około 20% wydatków w ciągu pięciu lat używania, a 70-80% przypada na energię elektryczną i serwis. Według tej samej firmy przez nieszczelności można stracić nawet do 30% powietrza. Dlatego przy większej instalacji opłaca się szczelny system z gładkimi, odpornymi na korozję rurami i możliwością rozbudowy.

Woda i olej w powietrzu: osuszanie i filtracja

Sprężarka zasysa wilgoć razem z powietrzem. Po sprężeniu i ochłodzeniu woda skrapla się w zbiorniku i w rurach, a przy wilgotnym powietrzu i długiej pracy kondensatu jest naprawdę sporo. Trafia do narzędzi, wypłukuje z nich smar i przyspiesza korozję.

• Spuszczaj kondensat ze zbiornika codziennie albo zamontuj automatyczny spust.
• Przy większym zużyciu dodaj osuszacz chłodniczy za zbiornikiem.
• Przy stanowiskach stosuj zespół przygotowania powietrza: filtr, reduktor i, tam gdzie narzędzie tego wymaga, smarownicę. Bez smarownicy zostaw odejście do lakierowania i do przedmuchiwania.

O regularnej obsłudze samych narzędzi piszemy w tekście o konserwacji narzędzi pneumatycznych. Suche i czyste powietrze to połowa tej pracy.

Najczęściej zadawane pytania o instalację sprężonego powietrza

Czy można zrobić instalację z rur PVC?

Nie z rur do wody czy kanalizacji. Tworzywowe instalacje do sprężonego powietrza istnieją, ale to osobne systemy z dopuszczeniem producenta i określonym ciśnieniem roboczym.

Jak sprawdzić, czy instalacja jest szczelna?

Po zakończeniu pracy zamknij wszystkie odbiorniki, napełnij sieć i wyłącz sprężarkę. Jeśli ciśnienie w zbiorniku wyraźnie spada przez noc, szukaj wycieków wodą z mydłem na złączkach, szybkozłączach i wężach.

Gdzie najlepiej postawić sprężarkę?

W chłodnym, suchym i przewiewnym miejscu, z dala od pyłu i oparów. Ciepłe, zapylone powietrze zasysane przez sprężarkę obniża jej wydajność i skraca życie filtrów.

Jak często spuszczać kondensat?

Przy codziennej pracy codziennie, najlepiej po zakończeniu dnia. Automatyczny spust zdejmuje ten obowiązek, ale też wymaga okresowego sprawdzenia.