Lampki świąteczne na zewnątrz: jak je bezpiecznie podłączyć i zasilić?

Lampki świąteczne na zewnątrz podłącza się bezpiecznie wtedy, gdy wszystkie elementy obwodu są przeznaczone do pracy na dworze: same lampki, przedłużacz i gniazdo mają stopień ochrony co najmniej IP44, obwód jest zabezpieczony wyłącznikiem różnicowoprądowym 30 mA, a połączenia wtyczek leżą wyżej niż ziemia i kałuże. Najlepiej wybierać zestawy z zasilaczem obniżającym napięcie do 24 lub 31 V, bo wtedy w przewodach na drzewie czy rynnie nie ma napięcia sieciowego.

Listopad to dobry moment na montaż, bo temperatura jest zwykle jeszcze dodatnia, a dach czy gałęzie nie są oblodzone. Poniżej opisujemy, jak dobrać sprzęt, gdzie poprowadzić przewody i czego unikać, żeby dekoracje przetrwały zimę bez wybijania bezpieczników.

Oznaczenia na opakowaniu: IP, napięcie i znak CE

Na pudełku z lampkami są trzy informacje, które rozstrzygają, czy zestaw nadaje się na zewnątrz. Pierwsza to stopień ochrony IP. Druga cyfra oznacza odporność na wodę: IP44 chroni przed bryzgami z każdej strony, IP65 przed strumieniem wody, IP67 przed krótkim zanurzeniem. Lampki oznaczone IP20 są przeznaczone tylko do wnętrz, nawet jeśli na zdjęciu wiszą na balkonie.

Oznaczenie	Gdzie można użyć
IP20	tylko wewnątrz, z dala od wilgoci
IP44	zadaszony balkon, ganek, okap dachu
IP65	drzewa, płoty, elewacja wystawiona na deszcz
IP67	miejsca, gdzie przewód może leżeć w śniegu lub kałuży

Druga sprawa to napięcie. Zestawy z zasilaczem zewnętrznym podają na łańcuch 24 V, 31 V albo 36 V, a sam zasilacz jest jedynym elementem pod napięciem 230 V. Taki zasilacz również musi mieć oznaczenie do pracy na zewnątrz albo stać w suchym miejscu, na przykład w garażu. Trzecia informacja to znak CE i dane producenta lub importera. Lampki bez nich, kupione najtaniej, mają często za cienkie przewody i źle izolowane połączenia oprawek.

Gniazdo i zabezpieczenie obwodu

Lampki zasila się z gniazda zewnętrznego z klapką (IP44 lub wyżej), zamontowanego na stałe na elewacji, albo z gniazda wewnątrz domu, z którego przewód wychodzi przez szczelinę w oknie czy drzwiach. Druga metoda jest gorsza: przewód przytrzaśnięty skrzydłem okna szybko się przeciera, a uszczelka przestaje trzymać ciepło.

Obwód zasilający gniazda zewnętrzne powinien mieć wyłącznik różnicowoprądowy o prądzie zadziałania 30 mA. W domach budowanych od lat dwutysięcznych zwykle jest w rozdzielnicy, w starszych często go brakuje. Sprawdza się go przyciskiem TEST raz w miesiącu, a jeśli wymaga wymiany, warto przeczytać, jak wymienić wyłącznik różnicowoprądowy. Gdy w instalacji nie ma takiego zabezpieczenia, doraźnie można użyć przenośnego adaptera z wyłącznikiem różnicowoprądowym, wpinanego między gniazdo a przedłużacz.

Zdarza się, że po deszczu wyłącznik różnicowoprądowy wybija cały obwód. To nie jest jego usterka, tylko sygnał, że gdzieś do połączenia dostała się woda. Zamiast go mostkować, trzeba znaleźć mokrą wtyczkę albo uszkodzony odcinek lampek.

Przedłużacze i połączenia na dworze

Przedłużacz domowy z białą listwą nie nadaje się na zewnątrz. Na dwór kupuje się przedłużacz w gumowej izolacji, oznaczony jako przewód do pracy na zewnątrz (na przykład typu H05RN-F lub H07RN-F), z gniazdem z klapką. Przy dłuższych odcinkach dobrze wybrać przewód o przekroju 1,5 mm², bo mniej się nagrzewa.

• Bęben przedłużacza zawsze rozwija się do końca. Zwinięty przewód pod obciążeniem nagrzewa się i może stopić izolację.
• Połączenie wtyczki z gniazdem przedłużacza układa się wyżej niż grunt, najlepiej w zamykanej puszce hermetycznej albo pod okapem, z pętlą przewodu skierowaną w dół, po której spływa woda.
• Nie łączy się szeregowo kilku przedłużaczy i rozgałęźników. Każde złącze to kolejne miejsce, do którego dostaje się wilgoć.
• Przewody prowadzone przez ścieżkę lub podjazd przykrywa się osłoną najazdową albo prowadzi górą, żeby nikt się o nie nie potknął i nie przejechał ich łopatą do śniegu.

Montaż na rynnie, drzewie i balustradzie

Lampek nie przybija się gwoździami ani zszywkami do elewacji czy rynny, bo łatwo przebić izolację. Do rynien i okapów służą plastikowe klipsy, do balustrad i gałęzi opaski zaciskowe zapinane luźno, z zapasem na rozrost drzewa i ruch na wietrze. Na drzewach liściastych lampek nie owija się ciasno wokół cienkich gałęzi, bo kora może się otrzeć, a zimą obciążone śniegiem gałęzie łamią się razem z przewodem.

Prace na wysokości warto zrobić we dwie osoby, z drabiną ustawioną na równym, suchym podłożu. Montaż przy linii energetycznej albo przy przyłączu napowietrznym domu jest wykluczony, nawet jeśli wydaje się, że do przewodów jest daleko.

Sterowanie, zużycie prądu i demontaż po sezonie

Najwygodniej sterować lampkami zegarem lub czujnikiem zmierzchu, wtedy nikt nie musi wychodzić z domu, żeby je włączyć. Gdy dom ma już na stałe zamontowane oświetlenie zewnętrzne, dekoracje można podpiąć pod ten sam układ, opisany w tekście o montażu wyłącznika zmierzchowego. Gniazda z programatorem do użytku na zewnątrz również mają klapkę i oznaczenie IP44.

Zestawy LED pobierają niewiele energii. Łańcuch o mocy 5 W świecący po 6 godzin dziennie przez sześć tygodni zużyje około 1,3 kWh, czyli kosztuje grosze. Dawne lampki z żarówkami miniaturowymi zużywały wielokrotnie więcej i silnie się nagrzewały, dlatego lepiej ich nie wieszać na zewnątrz.

Po świętach lampki zdejmuje się w suchy dzień, sprawdza przewody pod kątem pęknięć i nawija na tekturę albo bęben, a nie w kłębek do pudełka. Uszkodzonego łańcucha nie naprawia się taśmą izolacyjną, tylko wymienia na nowy. Jeśli w ogrodzie planowane jest stałe oświetlenie z przewodami w ziemi, zasady opisuje artykuł Elektryka w ogrodzie. Jak dobrze oświetlić ogród.