Kable grzewcze w rynnach i rurach spustowych: jak je dobrać i bezpiecznie zasilić?

Do rynien i rur spustowych najlepiej nadaje się samoregulujący kabel grzewczy o mocy około 20-40 W na metr, odporny na promieniowanie UV, ułożony na całej długości rynny i rury aż do miejsca, w którym woda trafia do kanalizacji lub gruntu poniżej strefy przemarzania. Zasila się go z osobnego obwodu z wyłącznikiem różnicowoprądowym 30 mA, a włącza przez sterownik z czujnikiem temperatury i wilgoci, który uruchamia grzanie tylko wtedy, gdy rzeczywiście może powstać lód. Taki układ chroni dach przed soplami i zatorami lodowymi, a przy tym nie pracuje bez potrzeby przez całą zimę.

Po co ogrzewać rynny i kiedy to ma sens

Najwięcej kłopotów sprawiają dni, w których temperatura waha się wokół zera. Śnieg na połaci topnieje od ciepła uciekającego z poddasza albo od słońca, woda spływa do rynny, a tam, w cieniu okapu, zamarza. Z czasem rynna wypełnia się lodem, kolejna porcja wody przelewa się przez krawędź i tworzy sople. Zamarznięta rura spustowa potrafi pęknąć, a ciężar lodu wygina haki i odrywa rynnę od deski czołowej.

Ogrzewanie ma sens przede wszystkim tam, gdzie:

• dach ma długie okapy od strony północnej lub zacienionej,
• pod okapem jest wejście, chodnik albo miejsce postojowe i sople zagrażają ludziom,
• rury spustowe są poprowadzone po zewnętrznej, nieosłoniętej ścianie,
• w poprzednich sezonach rynny regularnie zamarzały mimo czyszczenia z liści.

Zanim zamówisz kabel, oczyść rynny i sprawdź ich spadek. System grzewczy nie zastąpi drożnej rynny, a liście zalegające przy kablu ograniczają jego skuteczność i przyspieszają zużycie izolacji.

Kabel samoregulujący czy stałooporowy

Na rynku są dwa rodzaje przewodów i różnią się zachowaniem w praktyce.

Cecha	Kabel samoregulujący	Kabel stałooporowy
Moc	zmienia się z temperaturą, w lodzie rośnie, na słońcu spada	stała na całej długości
Krzyżowanie i dotykanie odcinków	dopuszczalne	niedopuszczalne, grozi przegrzaniem
Docinanie na miejscu	tak, na dowolną długość w granicach producenta	nie, kupuje się gotowy odcinek
Cena za metr	wyższa	niższa

W rynnach i rurach spustowych częściej wybiera się kabel samoregulujący. Rura spustowa bywa częściowo w słońcu, częściowo w cieniu, a fragment w lodzie potrzebuje więcej mocy niż ten suchy. Przewód samoregulujący sam dostosowuje się do tych warunków i nie przegrzeje się, gdy dwa odcinki zetkną się w wąskiej rurze. Stałooporowy też się sprawdza, ale wymaga dokładnego zaplanowania długości przed zakupem i starannego montażu.

Jak policzyć potrzebną długość i moc

Długość to suma rynien, rur spustowych i odcinków doprowadzonych do wpustu lub studzienki. W typowej rynnie o szerokości do około 15 cm wystarcza jedna nitka kabla, w szerszych rynnach i koszach dachowych układa się dwie. W rurze spustowej kabel prowadzi się zwykle pojedynczo, a przy dużych średnicach podwójnie. Producenci podają moc na metr dla temperatury bliskiej zera, najczęściej w przedziale 20-40 W/m.

Przykładowo: dom z 20 m rynien i dwiema rurami po 6 m potrzebuje około 32 m kabla. Przy mocy 30 W/m daje to niecały 1 kW. Jeśli sterownik włączy grzanie na 8 godzin w ciągu doby, zużycie wyniesie około 8 kWh. Dlatego tak ważne jest automatyczne sterowanie, a nie zwykły włącznik zostawiony na całą zimę.

Zasilanie i zabezpieczenia elektryczne

Kabel grzewczy na dachu to odbiornik pracujący na zewnątrz, w wodzie i lodzie, więc wymagania są ostrzejsze niż przy zwykłym gniazdku. Najważniejsze zasady:

• Osobny obwód z rozdzielnicy, z wyłącznikiem nadprądowym dobranym do mocy i długości kabla według karty producenta. Przewody samoregulujące mają przy zimnym starcie wyższy prąd rozruchowy, dlatego producenci zalecają zwykle wyłączniki o charakterystyce C.
• Wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA, obowiązkowy dla instalacji grzewczych na zewnątrz. Chroni ludzi przy uszkodzeniu izolacji, na przykład gdy kabel przetrze się o krawędź blachy.
• Przewód zasilający o odpowiednim przekroju, poprowadzony w rurce osłonowej do puszki przyłączeniowej o stopniu ochrony co najmniej IP65 lub IP66, zamontowanej pod okapem, a nie w rynnie.
• Zakończenia i mufy wykonane z zestawów producenta. Taśma izolacyjna na zewnątrz nie wytrzyma nawet jednego sezonu.

Dobór przekroju przewodu zasilającego zależy od mocy i długości obwodu, więc warto sprawdzić tabele z poradnika o tym, jak dobrać przekrój kabla. O samych wyłącznikach i ich charakterystykach więcej piszemy w tekście o doborze zabezpieczeń elektrycznych.

Sterownik z czujnikami zamiast zwykłego włącznika

Prosty termostat włącza kabel, gdy temperatura spada poniżej ustalonej wartości, zwykle około +3°C. To lepsze niż ręczny włącznik, ale kabel grzeje wtedy także w suche, mroźne dni, kiedy w rynnie nie ma wody. Sterownik z czujnikiem wilgoci, montowanym w rynnie, i czujnikiem temperatury powietrza uruchamia grzanie tylko wtedy, gdy jest wilgotno i temperatura mieści się w zakresie, w którym tworzy się lód, najczęściej od około +3°C do -15°C. Przy silniejszym mrozie topnienie śniegu na dachu praktycznie ustaje, więc grzanie i tak niewiele daje.

Montaż krok po kroku

1. Oczyść rynny, sprawdź haki, spadek i szczelność połączeń.
2. Rozłóż kabel na całej trasie, zanim zaczniesz go mocować, i sprawdź, czy długość się zgadza.
3. W rynnie mocuj kabel klipsami do dna co około 50 cm, tak żeby leżał w miejscu, gdzie płynie woda.
4. Do rury spustowej wpuść kabel na lince nośnej ze stali nierdzewnej zawieszonej na uchwycie u wylotu rynny. Kabel nie może wisieć na własnej izolacji, bo z czasem się rozciągnie.
5. Doprowadź kabel do końca rury i dalej, do wpustu, studzienki albo poniżej głębokości przemarzania. Gdy grzana jest tylko rura, a wylot zamarza, woda i tak nie ma ujścia.
6. Zabezpiecz kabel na ostrych krawędziach blachy osłonkami lub podkładkami.
7. Przed uruchomieniem zleć elektrykowi pomiar rezystancji izolacji i sprawdzenie działania wyłącznika różnicowoprądowego.

Prace na wysokości wykonuj z rusztowania lub stabilnej drabiny, w suchy dzień i najlepiej jesienią, zanim pojawi się pierwszy szron. Podłączenie do rozdzielnicy należy do elektryka z uprawnieniami.

Najczęstsze błędy i przegląd przed sezonem

Najczęściej zawodzą nie same kable, lecz ich otoczenie. Typowe błędy to grzanie rynny bez rury spustowej albo rury bez jej wylotu, zostawienie liści na kablu, mocowanie opaskami, które z czasem wcinają się w izolację, oraz brak sterownika, przez który system pracuje przez całą zimę i nabija rachunek.

Co roku jesienią warto zrobić krótki przegląd: obejrzeć kabel na całej długości, wyczyścić czujnik wilgoci, sprawdzić puszkę przyłączeniową i przycisnąć przycisk testowy wyłącznika różnicowoprądowego. Jeśli wyłącznik zaczyna samoczynnie wybijać po deszczu, zwykle oznacza to uszkodzenie izolacji lub zawilgocone połączenie, które trzeba znaleźć przed mrozami, a nie w trakcie.